İnternette yer alan “IQ’su düşük olanlara hemen emeklilik” haberlerinin arka planı nedir? SGK mevzuatına göre zihinsel yetersizliği olan bireylerin yaşa takılmadan emekli olabilmesi için gereken prim günü ve rapor şartları.
Tıklama odaklı (clickbait) haberlerde yer alan “hiç çalışmadan, şartsız maaş bağlanır” iddiaları, SGK’nın emeklilik sistemiyle değil, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın verdiği “Engelli Aylığı” (2022 sayılı kanun) ile karıştırılmaktadır. Bir kişinin SGK’dan emekli olabilmesi için mutlaka sigorta girişi ve ödenmiş prim günleri olmak zorundadır.
Zihinsel yetersizliği (düşük IQ, mental retardasyon vb.) bulunan bireylerin emekliliğinde sağlanan en büyük avantaj yaş şartının tamamen ortadan kaldırılmasıdır. Ancak kişinin emekli maaşına hak kazanabilmesi için sigortalılık süresini ve kanunda belirtilen prim gününü doldurması yasal bir zorunluluktur.
Zihinsel engelli bireylerin erken emekliliği, rahatsızlığın sigorta başlangıcından önce mi yoksa sonra mı ortaya çıktığına (veya tespit edildiğine) göre ikiye ayrılır:
Malulen Emeklilik (Sigorta Sonrası Çalışma Gücü Kaybı): Kişinin işe girdikten sonra geçirdiği bir hastalık veya travma sonucu zihinsel yetilerini kaybetmesi durumudur.
Şartlar: Tam teşekküllü devlet hastanesinden en az %60 çalışma gücü kaybı raporu alınması gerekir.
Prim Şartı: En az 10 yıl sigortalılık süresi ve 1800 gün prim ödenmiş olmalıdır. (Eğer kişi “Başka birinin sürekli bakımına muhtaç” derecede ağır zihinsel engelli ise 10 yıl şartı aranmaz, sadece 1800 gün prim yeterlidir).
2. Engelli Emekliliği (Doğuştan veya Sigorta Öncesi Durumlar): Kişinin zihinsel yetersizliğinin doğuştan veya ilk kez sigortalı olmadan önce var olması durumudur. IQ düşüklüğü vakalarının büyük çoğunluğu bu gruba girer.
Şartlar: Hastaneden en az %40 oranında Engelli Sağlık Kurulu Raporu alınması ve (SSK’lılar için) Vergi İndirim Belgesi onaylanması gerekir.
Prim Şartı: İlk sigorta giriş tarihine ve engel oranına göre değişmekle birlikte, genellikle 3600 gün ile 4680 gün arasında prim ödemesi istenir. Yaş şartı yine yoktur; primi dolan anında emekli edilir.
Halk arasında “Düşük IQ” olarak tabir edilen durum, tıp literatüründe ve SGK Sağlık Kurulu yönetmeliklerinde “Zeka Geriliği (Mental Retardasyon)” olarak sınıflandırılır. SGK bu teşhisi kendi doktorlarının muayenesiyle değil, Sağlık Bakanlığı onaylı tam teşekküllü hastanelerin düzenlediği raporlarla kabul eder.
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre, psikiyatri ve nöroloji uzmanlarının yapacağı zeka testleri (WAIS vb.) sonucunda sınırda zeka, hafif, orta veya ağır düzeyde mental retardasyon tanısı konur ve bu tanıya karşılık gelen engel yüzdesi (%40, %50, %70 vb.) rapora işlenir. Emeklilik işlemleri bu resmi yüzde üzerinden yürütülür.
Kaynak: HABER MERKEZİ
Çalışma şartları ağır ve yıpratıcı olan meslek gruplarına Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından erken emeklilik kapısı aralanıyor. Halk arasında “Yıpranma Payı”, mevzuatta ise “Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ)” olarak bilinen bu sistem sayesinde, riskli mesleklerde çalışanlar hem fazladan prim günü kazanıyor hem de emeklilik yaşını 3 yıla kadar (bazı durumlarda daha fazla) öne çekebiliyor. Yıpranma […]
