Çalışma şartları ağır ve yıpratıcı olan meslek gruplarına Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından erken emeklilik kapısı aralanıyor. Halk arasında “Yıpranma Payı”, mevzuatta ise “Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ)” olarak bilinen bu sistem sayesinde, riskli mesleklerde çalışanlar hem fazladan prim günü kazanıyor hem de emeklilik yaşını 3 yıla kadar (bazı durumlarda daha fazla) öne çekebiliyor.
Normal şartlarda bir çalışanın SGK’ya bildirdiği 1 tam yıl, 360 prim günü olarak hesaplanır. Ancak yasa koyucu; insan sağlığını zorlayan, fiziksel ve psikolojik olarak yıpratıcı olan mesleklerde çalışanların daha erken emekli olmasını sağlamak için onlara yıllık 60, 90 veya 180 gün fazladan prim verir.
Yani yıpranma payı olan bir işte 12 ay çalışan kişi, SGK sisteminde 14, 15 veya 18 ay çalışmış gibi kabul edilir. Kazanılan bu fazladan süreler sadece prim gün sayısına eklenmekle kalmaz, aynı zamanda belirli şartlar altında emeklilik yaşından da düşülür.
Mevcut SGK kanunlarına göre 40’tan fazla iş kolunda Fiili Hizmet Süresi Zammı uygulanmaktadır. Mesleğin zorluk derecesine göre her 360 güne (1 yıla) eklenen fazladan gün sayıları şöyledir:
| Meslek Grubu / Sektör | Yıllık Eklenen Yıpranma Payı | 1 Yıllık Çalışmanın Karşılığı |
| Yeraltı Maden İşçileri | 180 Gün | 540 Gün (1,5 Yıl) |
| TSK Personeli (Subay, Astsubay) | 90 Gün | 450 Gün |
| Emniyet ve MİT Mensupları | 90 Gün | 450 Gün |
| Basın Mensupları (Gazeteciler) | 90 Gün | 450 Gün |
| TRT Haber Personeli | 90 Gün | 450 Gün |
| Kurşun, Asit ve Radyoaktif İşler | 90 Gün | 450 Gün |
| Sağlık Çalışanları (Doktor, Hemşire) | 60 Gün | 420 Gün |
| Demir-Çelik ve Cam Fabrikası İşçileri | 60 Gün | 420 Gün |
| Ceza İnfaz Kurumu (Gardiyan) Personeli | 60 Gün | 420 Gün |
(Not: Sağlık çalışanlarının yıpranma payı uygulaması 2018 yılı sonrasında yürürlüğe girmiş olup, bu tarihten önceki çalışmaları kapsamamaktadır.)
Yıpranma payı mesleklerinde çalışan birinin, kazandığı bu ek süreleri doğrudan “emeklilik yaşından” düşebilmesi için kanun keskin bir şart koşar: O meslekte en az 3600 gün (10 yıl) çalışmış olmak. (Yeraltı maden işçileri için bu şart en az 1800 gün olarak uygulanır).
Eğer kişi ağır sanayide, basında veya sağlık sektöründe 3600 günü doldurduysa, kazandığı fiili hizmet süresi zammının yarısı kadar süre, doğrudan emeklilik yaşından indirilir. Sivil meslek grupları için (sağlıkçılar, basın mensupları, fabrika işçileri vb.) bu yaş indirimi en fazla 3 yıl ile sınırlandırılmıştır.
TSK, Emniyet mensupları ve özellikle yer altı maden işçileri için bu sınır daha esnektir. Madencilerde yaş indirimi sınırı bulunmazken, askeri personelde bu indirim 5 ila 8 yıla kadar çıkabilmektedir.
Kaynak: HABER MERKEZİ
Bütçe dostu alışverişin adresi A101, 26 Şubat 2026 Perşembe günü raflara ve online satışa sunacağı “Aldın Aldın” kataloğu ile tüketicileri şaşırtmaya hazırlanıyor. Listede beyaz eşyadan akıllı televizyonlara, giyim ürünlerinden 399.000 TL’lik Tiny House’a kadar dikkat çeken dev indirimler yer alıyor. Haftanın Sürprizi: Tiny House ve Çekme Karavan Fırsatı A101’in son yıllarda imza attığı en büyük […]
